Kontekst badania
W niemieckim sektorze ochrony zdrowia rocznie generuje się około 425 400 ton odpadów, z czego 2,4% to odpady zakaźne. Mimo tak wysokiej ilości, brakuje szczegółowych, publicznie dostępnych danych o ilości i strukturze odpadów szpitalnych, co utrudnia wdrażanie strategii gospodarki o obiegu zamkniętym. Artykuł odpowiada na tę lukę, oferując pierwsze ogólnokrajowe, empiryczne badanie oparte na danych z 122 lokalizacji szpitalnych.
Cele i hipotezy
Celem badania było:
- zebranie danych ilościowych i strukturalnych dotyczących odpadów szpitalnych,
- identyfikacja zależności między charakterystyką szpitali (np. liczba łóżek, personelu) a ilością odpadów,
- opracowanie modelu ekstrapolacji ilości odpadów na poziomie krajowym,
- zaproponowanie lepszych wskaźników do monitorowania efektywności zarządzania odpadami w szpitalach.
Hipoteza zakładała, że poziom wytwarzanych odpadów różni się istotnie pomiędzy szpitalami ogólnymi a uniwersyteckimi, głównie ze względu na różnice w strukturze zatrudnienia i działalności klinicznej.
Source: https://www.freepik.com/search?format=search&last_filter=query&last_value=hospital+waste&query=hospital+waste&selection=1#uuid=44eabab0-20c5-4327-9483-63681acbbec1
Metody badawcze
Badanie miało charakter przekrojowy i objęło dane zebrane drogą ankietową online w okresie lipiec–grudzień 2024 roku. Uwzględniono dane z 122 szpitali z całych Niemiec, podzielonych na cztery grupy: szpitale ogólne, uniwersyteckie, specjalistyczne i inne. Analizowano łącznie 55 kodów odpadów oraz 17 zmiennych strukturalnych. Dla porównań zastosowano korelacje Pearsona, regresje liniowe i testy t-Studenta dla podgrup.
Rezultaty badań i ich interpretacja
Zgromadzone dane obejmowały 103 432 Mg (ton) odpadów. Największą część stanowiły odpady niezakaźne (typ 18 01 04 – 51,8%), kuchenne (9,6%) oraz odpady komunalne zmieszane (8,7%). Odpady zakaźne stanowiły 1,4% ogółu.
- Wskaźniki ogólne: Średnia ilość odpadów to 4,23 kg/łóżko/dzień – 3,57 kg w szpitalach ogólnych i 5,58 kg w szpitalach uniwersyteckich. W przeliczeniu na pracownika (FTE) daje to 1,55 kg dziennie (więcej w ogólnych: 1,85 kg vs. 1,26 kg w uniwersyteckich).
- Korelacje: Zaobserwowano bardzo silne zależności między ilością odpadów a liczbą personelu. Najwyższe korelacje uzyskano dla lekarzy i pielęgniarek zatrudnionych na pełen etat (r > 0,95). Liczba łóżek, dni hospitalizacji, przypadki hospitalizacji i roczny obrót także silnie korelowały z ilością odpadów.
- Różnice między typami szpitali: Szpitale uniwersyteckie wytwarzały więcej odpadów na łóżko i przypadek, ale mniej na pracownika i lekarza. Wynika to z różnic w strukturze zatrudnienia – w szpitalach ogólnych 60% personelu to lekarze i pielęgniarki (vs. 40% w uniwersyteckich), co oznacza większy udział personelu zaangażowanego bezpośrednio w generowanie odpadów.
- Model ekstrapolacji: Przy założeniu 668,8 kg odpadów/łóżko/rok w szpitalach ogólnych i 1219 kg w szpitalach uniwersyteckich, oszacowano łącznie 329 925 ton odpadów typu 18 01 rocznie w niemieckich szpitalach. To o ok. 95 000 ton mniej niż w oficjalnych danych, co sugeruje, że pozostała część pochodzi z innych placówek (np. gabinetów, domów opieki).
- Wskaźniki efektywności: Autorzy sugerują zastąpienie popularnego wskaźnika kg/łóżko/dzień nowymi, bardziej informatywnymi miernikami opartymi na liczbie pracowników (np. kg/FTE/dzień), które lepiej oddają realne źródła odpadów.
Wnioski
Badanie pokazuje, że dotychczasowe sposoby monitorowania ilości odpadów (np. kg/łóżko/dzień) są niewystarczające. Personel – zwłaszcza zaangażowany w bezpośrednią opiekę – ma największy wpływ na generowanie odpadów. Dla efektywnego i zrównoważonego zarządzania odpadami konieczne jest uwzględnienie tych zależności oraz dostosowanie wskaźników do typu szpitala. Rekomenduje się także dalsze badania nad udziałem innych podmiotów wytwarzających odpady medyczne.
Ograniczenia zakresu badawczego
- W badaniu nie uwzględniono szczegółowego składu materiałowego odpadów.
- Udział szpitali mniejszych był ograniczony, co może zaburzać uogólnienie wyników.
- Ekstrapolacja opiera się na liczbie łóżek, bez pełnej informacji o działalności innych placówek opieki zdrowotnej.
- Dane o niektórych typach odpadów mogły być niepełne z powodu zewnętrznej obsługi (outsourcingu).
Artykuł opublikowano w Waste Management & Research