Kontekst badania
Kobiety w ciąży należą do grup szczególnie wrażliwych na warunki cieplne, ponieważ wraz z rozwojem ciąży zmieniają się m.in. metabolizm, masa ciała oraz ilość ciepła wytwarzanego przez organizm. Tymczasem standardowe modele oceny komfortu cieplnego i wymagania dotyczące środowiska wewnętrznego szpitali opierają się głównie na charakterystyce zdrowych osób dorosłych i w niewielkim stopniu uwzględniają różnice wynikające z etapu ciąży. Ma to znaczenie zwłaszcza w poczekalniach poradni szpitalnych, gdzie pacjentki przebywają przez dłuższy czas w tych samych warunkach termicznych. Autorzy wskazują, że jednolite parametry środowiska mogą nie zapewniać jednakowego poziomu komfortu wszystkim użytkownikom, szczególnie w okresie późnej ciąży. Problem nabiera dodatkowego znaczenia wobec zmian klimatu i potrzeby zwiększania odporności budynków ochrony zdrowia na coraz większe obciążenia cieplne.
Cele i hipotezy
Celem badania było określenie, jak zmienia się komfort cieplny kobiet pomiędzy wczesnym, środkowym i późnym etapem ciąży oraz czy standardowe modele komfortu prawidłowo odzwierciedlają te różnice. Autorzy ocenili temperaturę neutralną i preferowaną, zakres temperatur komfortowych oraz wrażliwość na zmiany temperatury. Sprawdzili również, czy uwzględnienie wzrostu spoczynkowego wydatku energetycznego związanego z ciążą poprawia dokładność wskaźnika przewidywanej średniej oceny komfortu cieplnego PMV oraz jak w badanej populacji sprawdzają się jego modele adaptacyjne.
Metody badawcze
Badanie terenowe przeprowadzono od listopada 2023 do stycznia 2025 r. w poczekalniach poradni położniczych czterech szpitali najwyższej klasy referencyjnej w mieście Linyi, znajdującym się w chłodnej strefie klimatycznej Chin. Objęto nim okres ogrzewania, chłodzenia oraz sezony przejściowe bez mechanicznego ogrzewania i chłodzenia. Zebrano 2068 prawidłowo wypełnionych kwestionariuszy: 250 od kobiet we wczesnej ciąży, 530 w środkowym okresie, 636 w późnej ciąży oraz 652 od osób im towarzyszących, stanowiących grupę odniesienia. Równocześnie mierzono temperaturę powietrza i temperaturę promieniowania, wilgotność względną oraz prędkość przepływu powietrza. Subiektywną ocenę odczuć cieplnych zestawiano z obliczeniami PMV. Dla kobiet w ciąży wykonano dodatkowo korektę wartości metabolizmu na podstawie stosunku oszacowanego spoczynkowego wydatku energetycznego w czasie ciąży do wartości sprzed ciąży.
Rezultaty badań i ich interpretacja
Wraz z zaawansowaniem ciąży rosła skłonność do odczuwania ciepła. Najwyraźniejsze różnice dotyczyły późnej ciąży, natomiast reakcje kobiet we wczesnym i środkowym okresie pozostawały bardziej zbliżone do odpowiedzi osób niebędących w ciąży. Temperatury neutralne, czyli warunki odpowiadające przeciętnemu odczuciu „ani ciepło, ani chłodno”, obniżały się wraz z rozwojem ciąży. W sezonie chłodzenia spadły z 23,3°C we wczesnej ciąży do 21,6°C w późnej, a w sezonie ogrzewania odpowiednio z 21,0°C do 20,3°C. Oznacza to zwiększoną wrażliwość na przegrzewanie w końcowej fazie ciąży. Jednocześnie temperatura preferowana była stosunkowo stabilna we wszystkich grupach i mieściła się w zakresie 21,1–21,8°C. Wrażliwość na zmiany temperatury rosła jednak wyraźnie wraz z zaawansowaniem ciąży.
Korekta metabolizmu oparta na spoczynkowym wydatku energetycznym poprawiała zgodność przewidywań PMV z rzeczywistymi odczuciami kobiet. Efekt był niewielki we wczesnej i środkowej ciąży, natomiast największy w późnej ciąży. W tej grupie skorygowany PMV osiągnął dokładność 44,81% i poprawę o 6,45 punktu procentowego względem standardowego PMV. Modele adaptacyjne PMV również dawały lepsze wyniki niż model standardowy. Wyniki sugerują więc, że przy ocenie komfortu cieplnego kobiet w późnej ciąży przyjmowanie typowej, stałej wartości metabolizmu może prowadzić do istotnego niedoszacowania odczuwanego ciepła.
Na podstawie rzeczywistych ocen użytkowników autorzy określili wspólne dla badanych grup zakresy komfortu wynoszące 20,4–24,5°C w sezonie chłodzenia oraz 17,6–24,8°C w sezonie ogrzewania; dla całego roku zakres wynosił 17,7–24,0°C. Wyniki wspierają zatem sezonowo zróżnicowane sterowanie temperaturą zamiast stosowania jednej wartości zadanej przez cały rok. Dla wilgotności względnej zaproponowano zakres 40–65%. Badani zwracali również uwagę na bardzo małą prędkość przepływu powietrza w poczekalniach. Mimo że ogólny poziom niezadowolenia był niewielki, część osób oczekiwała łagodnego, wyczuwalnego ruchu powietrza, który kojarzyła ze świeżością i lepszą wentylacją pomieszczenia.
Wnioski
Badanie wskazuje, że wymagania cieplne kobiet w ciąży, szczególnie w jej późnym okresie, mogą różnić się od potrzeb pozostałych użytkowników szpitala. Projektowanie i eksploatacja instalacji ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji w poczekalniach położniczych powinny zatem uwzględniać sezon, możliwość występowania grup szczególnie wrażliwych oraz większą skłonność kobiet w późnej ciąży do odczuwania przegrzania. Autorzy wskazują na potrzebę stosowania bardziej elastycznych, zorientowanych na użytkownika strategii regulacji środowiska wewnętrznego, zamiast wyłącznie jednolitych parametrów wynikających ze standardowych modeli komfortu.
Ograniczenia zakresu badawczego
Model korekty metabolizmu oparto na równaniu szacującym spoczynkowy wydatek energetyczny, które nie odzwierciedla wszystkich krótkookresowych i hormonalnych zmian fizjologicznych występujących w ciąży. Badanie miało charakter przekrojowy, dlatego poszczególne etapy ciąży reprezentowały różne osoby, a nie te same kobiety obserwowane w czasie. Ponadto pomiary wykonano wyłącznie w szpitalach położonych w chłodnej strefie klimatycznej Chin. Autorzy zaznaczają więc, że wyników nie należy bezpośrednio uogólniać na inne strefy klimatyczne i odmienne sposoby eksploatacji budynków.
Artykuł dostępny na stronie czasopisma Sustainable Cities and Society