Kontekst badania
Mikroorganizmy obecne w powietrzu są jednym ze źródeł zanieczyszczenia środowiska sali operacyjnej i mogą pośrednio lub bezpośrednio docierać do pola operacyjnego. Ich głównym źródłem są ludzie i pacjenci, m.in. wskutek uwalniania drobnoustrojów ze skóry i dróg oddechowych. Ograniczanie obciążenia mikrobiologicznego powietrza jest więc jednym z elementów profilaktyki zakażeń miejsca operowanego. W medycynie weterynaryjnej brakuje jednak opartych na danych zaleceń dotyczących częstotliwości gruntownego sprzątania terminalnego sal operacyjnych. Autorzy ocenili ten problem w szpitalu weterynaryjnym dla małych zwierząt, wykorzystując pasywne płytki sedymentacyjne. Jako wskaźnik przyjęto indeks mikrobiologicznego zanieczyszczenia powietrza (IMA), wyrażający liczbę jednostek tworzących kolonie osiadających na płytce o średnicy 9 cm w ciągu godziny. Za wartość graniczną dla użytkowanej, konwencjonalnie wentylowanej sali operacyjnej przyjęto 25 IMA, na podstawie danych z medycyny człowieka.
Cele i hipotezy
Głównym celem badania było określenie, jak często należy wykonywać sprzątanie terminalne, aby utrzymywać zanieczyszczenie mikrobiologiczne powietrza poniżej przyjętego poziomu granicznego. Dodatkowo oceniano typowe wartości IMA w badanych salach oraz czynniki związane ze wzrostem liczby bakterii w powietrzu, w tym czas od ostatniego sprzątania terminalnego, liczbę osób w pomieszczeniu, rodzaj i klasyfikację zabiegu oraz występowanie zakażenia miejsca operowanego.
Metody badawcze
Badanie obserwacyjne prowadzono od maja 2023 do lutego 2025 r. w sześciu salach operacyjnych jednego akademickiego szpitala weterynaryjnego. Do analizy włączono 192 zabiegi i łącznie 960 płytek. Podczas operacji cztery płytki pozostawały otwarte zasadniczo przez 60 minut, a piąta była płytką kontrolną. Po około 48 godzinach inkubacji zliczano kolonie i wyznaczano średnie IMA dla danego zabiegu. Rejestrowano m.in. czas od ostatniego sprzątania terminalnego, maksymalną liczbę osób w sali, liczbę osób pracujących w polu operacyjnym, rodzaj i kategorię czystości zabiegu. Standardowo sprzątanie terminalne wykonywano raz w tygodniu, dodatkowo przed zabiegami alloplastyki stawu oraz po przypadkach o znanym ryzyku infekcyjnym. Obejmowało ono usunięcie wyposażenia ruchomego, dezynfekcję powierzchni i wyposażenia oraz końcową dezynfekcję z zastosowaniem promieniowania UV-C.
Rezultaty badań i ich interpretacja
Mediana IMA wyniosła 4,3, przy rozstępie międzykwartylowym 2,4–7,0, czyli była wyraźnie niższa od przyjętego progu 25 IMA. Tylko dwa spośród 192 zabiegów przekroczyły tę wartość. Mediana czasu od sprzątania terminalnego do rozpoczęcia pomiaru wynosiła około 48 godzin. Analiza wykazała istotną statystycznie zależność między wydłużaniem czasu od sprzątania terminalnego a wzrostem zanieczyszczenia powietrza. Według modelu autorów każde dodatkowe 10 godzin wiązało się ze wzrostem wartości o 1,04 IMA, a przewidywane przekroczenie progu 25 IMA następowało po około 10 dniach od sprzątania terminalnego. Zależność ta utrzymywała się również po uwzględnieniu innych analizowanych czynników.
Istotny był także całkowity poziom obsady sali. Większa maksymalna liczba osób przebywających podczas zabiegu wiązała się z wyższym IMA, natomiast nie wykazano podobnej zależności dla samej liczby osób pracujących bezpośrednio w polu operacyjnym. Autorzy wskazują, że znaczenie może mieć nie tylko obecność ludzi jako źródła drobnoustrojów, ale również ich przemieszczanie się i związane z nim zaburzenia przepływu powietrza oraz ponowne unoszenie cząstek. Jest to obserwacja istotna także z punktu widzenia organizacji sal operacyjnych i warunków wentylacyjnych.
W analizie eksploracyjnej zabiegi czysto-skażone charakteryzowały się wyższymi wartościami IMA niż zabiegi czyste, jednak grupy były nierównoliczne. Nie wykazano natomiast istotnego statystycznie związku między IMA a wystąpieniem zakażenia miejsca operowanego. W przypadku alloplastyki stawu żaden zabieg nie przekroczył ogólnego progu 25 IMA, ale 7 z 17 przekroczyło bardziej rygorystyczny, stosowany w medycynie człowieka próg 5 IMA dla takich procedur.
Wnioski
Stosowany w badanym szpitalu schemat cotygodniowego sprzątania terminalnego, uzupełniony rutynowym sprzątaniem oraz dodatkowymi procedurami przed wybranymi operacjami i po przypadkach zakaźnych, skutecznie utrzymywał zanieczyszczenie mikrobiologiczne powietrza poniżej przyjętego poziomu 25 IMA. Autorzy wskazują, że w warunkach badanego obiektu sprzątanie terminalne powinno być wykonywane nie rzadziej niż co 10 dni, a praktycznie rekomendują harmonogram tygodniowy. Pasywne płytki sedymentacyjne uznano za prostą, niedrogą i użyteczną metodę kontroli higieny powietrza oraz oceny skuteczności procedur sprzątania.
Ograniczenia zakresu badawczego
Badanie przeprowadzono w jednym weterynaryjnym szpitalu akademickim, dlatego wyników dotyczących częstotliwości sprzątania nie można bezpośrednio przenosić na wszystkie sale operacyjne. Próg 25 IMA zaczerpnięto z badań dotyczących medycyny człowieka. Nie identyfikowano gatunków bakterii ani ich lekowrażliwości, nie rejestrowano również takich czynników jak liczba otwarć drzwi czy intensywność przemieszczania się personelu. Nie objęto badaniem zabiegów sklasyfikowanych jako brudne, a klasyfikację części procedur wykonano retrospektywnie. Analiza zakażeń miejsca operowanego nie była głównym celem pracy i obejmowała obserwację pooperacyjną dostępną tylko dla części pacjentów.
Artykuł dostępny na stronie czasopisma Journal of the American Veterinary Medical Association