Kontekst badania
Zakażenia związane z opieką zdrowotną, w tym zakażenia szpitalne, stanowią istotny problem bezpieczeństwa pacjentów i jakości funkcjonowania systemów ochrony zdrowia. Według danych przywołanych przez autorów zakażenie tego typu może dotyczyć około 7% hospitalizowanych pacjentów w krajach o wysokich dochodach i około 15% w krajach o niskich i średnich dochodach. Szczególne znaczenie mają warunki infrastrukturalne i organizacyjne: dostęp do wody, odpowiednie warunki sanitarne i higieniczne, możliwość prowadzenia nadzoru epidemiologicznego, liczba wykwalifikowanych pracowników oraz wdrożenie programów zapobiegania zakażeniom. Produkt krajowy brutto na mieszkańca może pośrednio odzwierciedlać zdolność państwa do finansowania infrastruktury ochrony zdrowia, technologii, nadzoru oraz działań profilaktycznych. Z punktu widzenia projektowania i eksploatacji obiektów ochrony zdrowia istotne jest, że autorzy wskazują odpowiednią infrastrukturę, higienę środowiska i warunki wodno-sanitarne jako elementy szerszego systemu ograniczania ryzyka zakażeń.
Cele i hipotezy
Celem badania była ocena zależności między poziomem ekonomicznym kraju, określanym za pomocą produktu krajowego brutto na mieszkańca, a częstością występowania zakażeń szpitalnych wykazywaną w opublikowanych krajowych lub wieloośrodkowych badaniach punktowej chorobowości. Autorzy przyjęli hipotezę, że w państwach o wyższym produkcie krajowym brutto częstość zakażeń będzie niższa, między innymi dzięki większym możliwościom inwestowania w programy zapobiegania zakażeniom i ich kontroli.
Metody badawcze
Przeprowadzono eksploracyjne badanie ekologiczne na podstawie opublikowanych wyników badań punktowej chorobowości. Do analizy włączano kraje, dla których w latach 1984–2022 dostępne były co najmniej dwa opublikowane wieloośrodkowe badania krajowe. Ostatecznie przeanalizowano 94 badania z 19 państw. Dla każdego z nich zestawiono liczbę uczestniczących placówek i pacjentów oraz odsetek pacjentów z co najmniej jednym zakażeniem. Dane ekonomiczne pochodziły z bazy Banku Światowego. Dla poszczególnych państw obliczano średni produkt krajowy brutto na mieszkańca w latach prowadzenia badań oraz ważoną liczbą pacjentów średnią częstość zakażeń. Zależność obu zmiennych oceniono za pomocą współczynnika korelacji Pearsona, a wyniki analizowano również w czterech przedziałach czasowych.
Rezultaty badań i ich interpretacja
Większość uwzględnionych badań pochodziła z Europy, która odpowiadała za 67% wszystkich analizowanych badań punktowej chorobowości. Kraje o wysokich dochodach stanowiły 76,6% analizowanego materiału, natomiast państwa o niższych dochodach były reprezentowane znacznie słabiej. Łączna ważona średnia częstość występowania co najmniej jednego zakażenia u hospitalizowanych pacjentów wyniosła 6,1%.
Między regionami występowały wyraźne różnice. Najwyższą ważoną średnią częstość zakażeń odnotowano w regionie obu Ameryk – 8,2%, następnie w Azji Południowo-Wschodniej – 7,4%, regionie wschodniośródziemnomorskim – 6,6% i Europie – 6,4%. Najniższy wynik, 3,8%, dotyczył regionu zachodniego Pacyfiku. W podziale według poziomu dochodów wartości wynosiły 6,4% dla krajów o wysokich dochodach, 4,2% dla krajów o wyższych średnich dochodach oraz 7,1% dla krajów o niższych średnich dochodach. Wyniki te pokazują, że sama klasyfikacja dochodowa nie wyjaśnia w prosty sposób obserwowanych różnic.
W analizie poszczególnych państw najniższą ważoną częstość zakażeń stwierdzono w Stanach Zjednoczonych – 3,6%, a najwyższą w Grecji – 11,1%. Wraz ze wzrostem produktu krajowego brutto na mieszkańca obserwowano tendencję do zmniejszania się częstości zakażeń. Współczynnik korelacji wyniósł R = −0,3997, jednak wynik nie osiągnął przyjętego progu istotności statystycznej (p = 0,09). Autorzy traktują więc stwierdzoną zależność jako sygnał wymagający dalszych badań, a nie dowód na bezpośredni wpływ poziomu zamożności kraju na ryzyko zakażeń.
Zależność między poziomem ekonomicznym a zakażeniami była silniejsza w państwach o niższych i średnich dochodach. Autorzy sugerują, że na niższych poziomach rozwoju gospodarczego wzrost dostępnych środków może wiązać się ze znaczącą poprawą infrastruktury ochrony zdrowia oraz możliwości zapobiegania zakażeniom. Po osiągnięciu wyższego poziomu rozwoju dalszy wzrost gospodarczy może przynosić mniejsze dodatkowe korzyści w tym zakresie. Interpretacja ta pozostaje jednak ostrożna ze względu na niewielką liczbę danych z mniej zamożnych państw.
Wnioski
Badanie wskazuje na możliwy związek między wyższym poziomem ekonomicznym kraju a mniejszą częstością zakażeń szpitalnych, ale nie potwierdza statystycznie istotnej ani przyczynowej zależności. Wyniki wspierają znaczenie stabilnych programów zapobiegania zakażeniom, obejmujących nadzór, szkolenia, odpowiednią obsadę personelu, higienę rąk, utrzymanie czystości środowiska oraz właściwą infrastrukturę. Autorzy podkreślają potrzebę dalszego rozwoju regularnego i porównywalnego nadzoru nad zakażeniami w skali międzynarodowej.
Ograniczenia zakresu badawczego
Najważniejszym ograniczeniem była nierównomierna reprezentacja regionów i poziomów dochodowych, szczególnie mała liczba badań z krajów o niższych dochodach. Dane pochodziły z wcześniej opublikowanych opracowań, dlatego mogły podlegać niedoszacowaniu, różnicom w jakości raportowania i ograniczeniom pierwotnych systemów nadzoru. Dodatkowo stosowano różne protokoły badań punktowej chorobowości, co ogranicza bezpośrednią porównywalność wyników między krajami. Konstrukcja ekologiczna badania pozwala wykazać korelację na poziomie państw, lecz nie umożliwia wnioskowania o związku przyczynowym między produktem krajowym brutto a zakażeniami szpitalnymi.
Artykuł dostępny na stronie czasopisma PLOS Global Public Health