Kontekst badania
Umywalki w szpitalnych salach, a zwłaszcza ich odpływy i nakładki odpływowe (sitka), stanowią miejsca sprzyjające trwałemu osadzaniu się bakterii Gram-ujemnych. Mikroorganizmy tworzą tam biofilm, który działa jak warstwa ochronna, ograniczając skuteczność standardowych środków dezynfekcyjnych. Jest to szczególnie istotne w oddziałach intensywnej opieki nad noworodkami, gdzie obecność nawet niewielkiej liczby bakterii może stwarzać ryzyko dla pacjentów. Utrwalony biofilm potrafi chronić bakterie przed chemicznym odkażaniem, a wcześniejsze badania wskazywały, że samo stosowanie środków chemicznych zwykle prowadzi jedynie do krótkotrwałej redukcji ich liczebności. Dlatego coraz większe znaczenie mają metody łączące dezynfekcję z fizycznym naruszeniem biofilmu lub wymianą elementów sprzyjających kolonizacji.
Cele i hipotezy
Badanie miało na celu ocenę skuteczności protokołu odkażania odpływów umywalek, opartego na pianie zawierającej nadtlenek wodoru, w redukcji liczby bakterii Gram-ujemnych zarówno w samych odpływach, jak i na powierzchniach sąsiadujących z umywalką. Autorzy zakładali, że największą skuteczność uzyska się poprzez połączenie dezynfekcji z czyszczeniem mechanicznym oraz z wymianą sitka, ponieważ takie podejście może usuwać zarówno biofilm, jak i elementy, które stanowią istotny rezerwuar bakterii.
Metody badawcze
Badanie zostało przeprowadzone w trzydziestu salach oddziału intensywnej opieki neonatologicznej. W każdej umywalce badano pięć lokalizacji: odpływ, sitko, misę umywalki, blat oraz baterię umywalkową. Próbki pobierano przed interwencją oraz w pierwszym, trzecim, piątym i siódmym dniu po niej. Zastosowano cztery warianty działań. Pierwszy polegał na użyciu samej piany dezynfekcyjnej. Drugi łączył pianę z czyszczeniem mechanicznym odpływu za pomocą szczotki. Trzeci obejmował zastosowanie piany oraz wymianę sitka na odpływowie. Czwarty łączył wszystkie te elementy: pianę, szczotkowanie oraz wymianę sitka. W dziesięciu salach nie przeprowadzano żadnych czynności i stanowiły one grupę odniesienia. Wszystkie próbki analizowano laboratoryjnie, określając liczbę bakterii i porównując ją w kolejnych dniach.
Rezultaty badań i ich interpretacja
Na początku badania najwięcej bakterii Gram-ujemnych stwierdzano w odpływach i sitkach odpływowych, co potwierdza, że są to miejsca sprzyjające tworzeniu biofilmu. Wśród dominujących gatunków pojawiały się zwłaszcza Stenotrophomonas maltophilia oraz Pseudomonas aeruginosa, znane z dużej zdolności do utrzymywania się w wilgotnych instalacjach wodnych.
Najlepsze rezultaty przyniosło działanie łączące dezynfekcję pianą z czyszczeniem mechanicznym i wymianą sitka odpływowego. Już następnego dnia liczba bakterii była tam wyraźnie niższa, a efekt utrzymywał się przez cały tydzień obserwacji. Połączenie kilku metod okazało się najbardziej skuteczne, ponieważ usuwało nie tylko łatwo dostępne bakterie, ale również dużą część biofilmu i wymieniało element, który mógłby stać się ponownie źródłem skażenia.
Pozostałe interwencje były mniej skuteczne. Sama piana dezynfekcyjna przynosiła jedynie umiarkowane i krótkotrwałe obniżenie liczby bakterii. Dodanie czyszczenia szczotką wyraźnie poprawiało efekty, ponieważ naruszało strukturę biofilmu i ułatwiało działanie piany dezynfekcyjnej. Wymiana sitka, nawet bez czyszczenia mechanicznego, znacząco zmniejszała liczbę bakterii, ponieważ usuwała powierzchnię, która była głównym miejscem ich osadzania.
Niezależnie od zastosowanej metody po kilku dniach obserwowano jednak ponowne zasiedlanie odpływów i nakładek przez bakterie. Odbudowa kolonizacji była na tyle szybka, że piątego dnia liczba bakterii sięgała już około połowy wartości początkowych. Pokazuje to, że biofilm odnawia się szybko, a interwencje musiałyby być przeprowadzane regularnie, aby utrzymać efekty.
W analizie zaobserwowano również zmiany w składzie gatunkowym bakterii pojawiających się po interwencjach. Po okresach braku wykrywalnych bakterii zdarzało się, że ponowne zasiedlanie odbywało się z przewagą innych gatunków niż na początku, co sugeruje, że przerwanie biofilmu zmienia warunki środowiskowe, ale nie usuwa miejsc sprzyjających trwałemu wzrostowi mikroorganizmów.
Wnioski
Badanie pokazało, że najskuteczniejsze jest połączenie kilku działań: dezynfekcji pianą, czyszczenia mechanicznego i wymiany sitka. Podejście oparte wyłącznie na środkach chemicznych przynosi krótkotrwałe efekty, ponieważ nie usuwa biofilmu i powierzchni, na których bakterie najłatwiej się osadzają. Wyniki wskazują, że w środowisku klinicznym, zwłaszcza w oddziałach intensywnej opieki nad noworodkami, konieczne są częste, powtarzalne interwencje łączące różne metody, aby utrzymać niskie skażenie odpływów umywalek.
Ograniczenia zakresu badawczego
Badanie przeprowadzono w jednym oddziale intensywnej opieki neonatologicznej, co ogranicza możliwość przeniesienia wyników na inne placówki. Koncentrowało się ono wyłącznie na ocenie skażenia środowiska, a nie na wpływie tych działań na stan zdrowia pacjentów. Okres obserwacji wynosił tylko siedem dni, co nie pozwala ocenić długoterminowych efektów. Nie uwzględniono również wariantu, w którym stosuje się wyłącznie czyszczenie mechaniczne, przez co nie można w pełni rozdzielić wpływu poszczególnych elementów interwencji.
Artykuł opublikowano w Infection Control & Hospital Epidemiology