Kontekst badania
Artykuł przedstawia analizę ogniska zakażeń szpitalnych, które wystąpiło na oddziale intensywnej terapii szpitala uniwersyteckiego w Urugwaju w latach 2021–2022. Czynnikiem odpowiedzialnym za zakażenia była bakteria Pseudomonas aeruginosa o wysokiej oporności na wiele antybiotyków. Autorzy zwracają uwagę na rosnące znaczenie infrastruktury sanitarnej, zwłaszcza umywalek i instalacji odpływowych, jako potencjalnych miejsc rozwoju i utrzymywania się drobnoustrojów w środowisku szpitalnym. W warunkach oddziałów intensywnej terapii ryzyko to jest szczególnie istotne ze względu na dużą liczbę procedur medycznych, obecność pacjentów w ciężkim stanie oraz częsty kontakt personelu z wodą i powierzchniami sanitarnymi.
Autorzy podkreślają, że nowoczesne rozwiązania sanitarne, które mają poprawiać bezpieczeństwo i higienę, mogą jednocześnie sprzyjać tworzeniu się biofilmu w instalacjach wodno-kanalizacyjnych. W takich warunkach bakterie mogą przetrwać przez długi czas, a następnie rozprzestrzeniać się poprzez rozprysk wody i kontakt z powierzchniami roboczymi znajdującymi się w pobliżu umywalek.
Cele i hipotezy
Celem badania było określenie przebiegu epidemiologicznego ogniska zakażeń, identyfikacja źródła rozprzestrzeniania się bakterii oraz ocena skuteczności działań technicznych i organizacyjnych wdrożonych w celu przerwania transmisji.
Autorzy zakładali, że głównym źródłem zakażeń były skażone umywalki i elementy instalacji odpływowej znajdujące się w salach pacjentów oraz w pomieszczeniach pomocniczych oddziału. Hipoteza ta wynikała zarówno z obserwacji organizacji pracy personelu, jak i z wcześniejszych doniesień wskazujących, że wilgotne środowisko odpływów sanitarnych sprzyja utrzymywaniu się bakterii odpornych na leczenie.
Metody badawcze
Badanie przeprowadzono jako szczegółowe dochodzenie epidemiologiczne obejmujące analizę przypadków pacjentów hospitalizowanych na oddziale intensywnej terapii między lipcem 2021 a listopadem 2022 roku. Łącznie obserwacją objęto ponad 1200 pacjentów. Analizowano dokumentację kliniczną, wyniki badań laboratoryjnych oraz organizację procesów związanych z opieką nad pacjentem.
Istotnym elementem pracy była ocena infrastruktury sanitarnej oddziału. Badacze przeprowadzili oględziny umywalek i pobrali próbki z różnych części instalacji, między innymi z powierzchni komór umywalek, sitek odpływowych oraz elementów syfonów. Równolegle obserwowano sposób użytkowania umywalek przez personel medyczny, zwracając uwagę na przygotowywanie leków, obsługę sprzętu medycznego oraz usuwanie płynów wykorzystywanych podczas opieki nad pacjentami.
W celu określenia, czy bakterie obecne w środowisku i u pacjentów pochodzą z tego samego źródła, wykonano analizy porównawcze szczepów bakteryjnych. Pozwoliło to ocenić stopień ich pokrewieństwa i potwierdzić wspólne pochodzenie zakażeń.
Rezultaty badań i ich interpretacja
W okresie objętym analizą wykryto 31 przypadków kolonizacji lub zakażenia. U większości pacjentów bakterie izolowano z układu oddechowego oraz krwi. Odnotowano również wysoką śmiertelność w grupie objętej ogniskiem zakażeń.
Badania środowiskowe wykazały obecność analizowanego szczepu bakterii w czterech z siedmiu badanych umywalek. Mikroorganizmy najczęściej znajdowano w elementach odpływu i w pobliżu syfonów, czyli w miejscach stale wilgotnych i trudnych do skutecznego czyszczenia. Nie stwierdzono ich natomiast w samych bateriach wodnych.
Analizy porównawcze potwierdziły, że bakterie obecne w instalacji sanitarnej oraz u pacjentów należały do tego samego klonu, co wskazywało na wspólne źródło transmisji. Autorzy zwracają uwagę, że szczególnie istotnym problemem była zdolność bakterii do tworzenia trwałego biofilmu w elementach odpływowych. Taki biofilm utrudnia skuteczną dezynfekcję i umożliwia wielomiesięczne utrzymywanie się drobnoustrojów w instalacji.
W trakcie obserwacji zidentyfikowano szereg czynników sprzyjających rozprzestrzenianiu się bakterii. Umywalki były płytkie, a strumień wody trafiał bezpośrednio w okolice odpływu, powodując rozprysk. Powierzchnie wykorzystywane do przygotowywania leków znajdowały się bezpośrednio obok umywalek, bez fizycznych przegród oddzielających strefę sanitarną od strefy pracy personelu. Dodatkowo do umywalek wylewano płyny wykorzystywane podczas opieki nad pacjentami, co mogło sprzyjać rozwojowi biofilmu i zwiększać zanieczyszczenie instalacji odpływowej.
W odpowiedzi na wyniki dochodzenia wdrożono działania techniczne i organizacyjne obejmujące między innymi wyłączenie z użytkowania umywalek w salach pacjentów, przeniesienie przygotowywania leków do oddzielnych pomieszczeń, wymianę części instalacji odpływowej oraz regularną dezynfekcję odpływów roztworem kwasu octowego. Po wdrożeniu tych działań liczba nowych przypadków gwałtownie spadła, a w ciągu kolejnych sześciu miesięcy nie wykryto nowych zakażeń.
Wnioski
Badanie pokazuje, że elementy infrastruktury wodno-kanalizacyjnej mogą odgrywać kluczową rolę w powstawaniu i utrzymywaniu się ognisk zakażeń na oddziałach intensywnej terapii. Szczególne znaczenie mają konstrukcja umywalek, organizacja stref roboczych oraz sposób użytkowania instalacji przez personel.
Autorzy wskazują, że skuteczna kontrola zakażeń wymaga współpracy specjalistów z zakresu medycyny, epidemiologii, mikrobiologii oraz inżynierii sanitarnej. Istotne znaczenie mają nie tylko procedury higieniczne, lecz również rozwiązania projektowe ograniczające rozprysk wody, możliwość tworzenia biofilmu oraz kontakt powierzchni roboczych z instalacją sanitarną. Regularna kontrola i dezynfekcja odpływów powinna być traktowana jako element standardowego utrzymania infrastruktury w obiektach ochrony zdrowia.
Ograniczenia zakresu badawczego
Autorzy zaznaczają, że badanie miało kilka ograniczeń. Nie analizowano szczegółowo indywidualnych czynników ryzyka u poszczególnych pacjentów, ponieważ dane kliniczne zostały zanonimizowane. Badania środowiskowe objęły jedynie część umywalek znajdujących się na oddziale, a po zakończeniu ogniska nie prowadzono ponownych badań instalacji.
Pomimo tych ograniczeń praca dostarcza cennych informacji dotyczących wpływu rozwiązań instalacyjnych i organizacji przestrzeni sanitarnych na bezpieczeństwo epidemiologiczne w szpitalach. Wyniki mogą być szczególnie istotne dla projektantów, administratorów oraz specjalistów odpowiedzialnych za eksploatację instalacji sanitarnych w obiektach ochrony zdrowia.
Artykuł dostępny na stronie czasopisma Infection Prevention in Practice