Kontekst badania
Instalacje wodociągowe w szpitalach, w szczególności umywalki i systemy odpływowe w salach pacjentów oddziałów intensywnej terapii, są coraz częściej wskazywane jako potencjalne źródła bakterii chorobotwórczych. Bakterie te mogą rozwijać się w biofilmach w instalacjach sanitarnych i przedostawać się do otoczenia pacjenta poprzez rozpryski wody, aerozole lub pośrednio – np. przez ręce personelu. W odpowiedzi na takie zagrożenia, zwłaszcza podczas ognisk epidemicznych, w niektórych szpitalach zaczęto stosować tzw. opiekę „bez użycia wody”. Polega ona na usunięciu umywalek z sal pacjentów i zastąpieniu czynności higienicznych rozwiązaniami niewymagającymi wody wodociągowej. Takie podejście bywa także uwzględniane na etapie projektowania nowych oddziałów, mimo że jego skuteczność w codziennej, nieepidemicznej pracy szpitala nie była dotąd jednoznacznie potwierdzona.
Cele i hipotezy
Celem badania było sprawdzenie, czy rutynowe stosowanie opieki bez użycia wody w salach oddziałów intensywnej terapii wiąże się z mniejszą liczbą wykryć bakterii Gram-ujemnych u pacjentów. Autorzy zakładali, że eliminacja umywalek z bezpośredniego otoczenia pacjenta może ograniczyć rolę instalacji sanitarnych jako rezerwuaru drobnoustrojów, a tym samym zmniejszyć ryzyko ich przenoszenia.
Metody badawcze
Badanie miało charakter retrospektywny i obejmowało lata 2018–2022. Wykorzystano dane z ogólnokrajowych rejestrów dotyczących wyników badań mikrobiologicznych oraz charakterystyki oddziałów intensywnej terapii, a także ankietę skierowaną do szpitali. Ankieta dotyczyła obecności umywalek w salach pacjentów oraz rzeczywistego użycia wody w codziennej opiece.
Oddziały analizowano w ujęciu rocznym, porównując te, które konsekwentnie stosowały opiekę bez użycia wody, z oddziałami wykorzystującymi standardowe rozwiązania sanitarne. Uwzględniono przy tym różnice w wielkości oddziałów, liczbie pacjentów, rodzaju wykonywanych procedur oraz stanu chorych, aby ograniczyć wpływ czynników niezwiązanych bezpośrednio z instalacjami wodociągowymi.
Rezultaty badań i ich interpretacja
Analiza objęła 37 oddziałów intensywnej terapii. Oddziały stosujące opiekę bez użycia wody były zazwyczaj większe i leczyły pacjentów w cięższym stanie, częściej poddawanych zabiegom chirurgicznym i wentylacji mechanicznej.
Wyniki nie wykazały istotnych różnic w częstości wykrywania bakterii Gram-ujemnych pomiędzy oddziałami z opieką „bez użycia wody” a oddziałami korzystającymi z tradycyjnych umywalek. Niezależnie od analizowanego rodzaju bakterii, uzyskane różnice były niewielkie i statystycznie niejednoznaczne. Dodatkowe analizy potwierdziły, że wnioski te są stabilne i nie zależą istotnie od przyjętych wariantów analizy danych.
Autorzy interpretują te wyniki jako wskazanie, że w warunkach holenderskich – charakteryzujących się wysokim standardem higieny, niską ogólną częstością zakażeń oraz szerokim stosowaniem działań profilaktycznych – potencjalny wpływ instalacji wodociągowych w salach pacjentów na ryzyko zakażeń może być ograniczony.
Wnioski
Badanie nie potwierdziło, aby rutynowe usunięcie umywalek i rezygnacja z użycia wody w salach oddziałów intensywnej terapii prowadziły do zauważalnego zmniejszenia liczby wykryć bakterii Gram-ujemnych. Oznacza to, że korzyści z opieki bez użycia wody, obserwowane wcześniej głównie w sytuacjach kryzysowych lub pojedynczych placówkach, nie muszą automatycznie przekładać się na standardową praktykę projektową i eksploatacyjną.
Z punktu widzenia inżynierii sanitarnej wyniki te sugerują, że sama eliminacja instalacji wodociągowych w salach pacjentów nie jest rozwiązaniem uniwersalnym i powinna być rozpatrywana w szerszym kontekście organizacyjnym, technicznym i eksploatacyjnym.
Ograniczenia zakresu badawczego
Autorzy wskazują kilka istotnych ograniczeń. Badanie nie pozwalało jednoznacznie określić, czy wykryte bakterie pochodziły bezpośrednio z pobytu pacjenta na oddziale intensywnej terapii. Nie uwzględniono także szczegółowych informacji o konstrukcji instalacji sanitarnych, takich jak typy syfonów, sposób prowadzenia pionów instalacyjnych czy stan infrastruktury.
Dodatkowo liczba oddziałów stosujących opiekę bez użycia wody była stosunkowo niewielka, co ograniczało możliwość wykrycia subtelnych różnic. Okres badania obejmował również czas pandemii COVID-19, który mógł wpływać na organizację pracy oddziałów i sposób użytkowania instalacji sanitarnych.
Artykuł opublikowano w Journal of Hospital Infection