Kontekst badania
Artykuł dotyczy problemu rosnącej liczby pacjentów zgłaszających się na szpitalne oddziały ratunkowe (SOR/ED – Emergency Department) z zaburzeniami psychicznymi i behawioralnymi. Autorzy wskazują, że współczesne oddziały ratunkowe są zazwyczaj środowiskami hałaśliwymi, silnie stymulującymi, stresującymi i mało terapeutycznymi, co może pogarszać stan osób przeżywających kryzys psychiczny. Wzrost liczby takich pacjentów powoduje przeciążenie systemu opieki zdrowotnej oraz zwiększa ryzyko występowania problemów związanych z bezpieczeństwem pacjentów i personelu, długim czasem oczekiwania czy koniecznością stosowania przymusu bezpośredniego.
Autorzy podkreślają, że środowisko fizyczne oddziałów ratunkowych wpływa nie tylko na komfort użytkowników, lecz także na organizację pracy, przebieg procesów klinicznych oraz interakcje pomiędzy personelem, pacjentami i rodzinami. Mimo rosnącego zainteresowania projektowaniem środowiska opieki zdrowotnej brakowało dotychczas kompleksowego przeglądu badań dotyczących interwencji architektonicznych i środowiskowych stosowanych w oddziałach ratunkowych w celu poprawy opieki psychiatrycznej i behawioralnej.
Cele i hipotezy
Głównym celem badania było przeprowadzenie systematycznego przeglądu literatury dotyczącej interwencji związanych ze środowiskiem zbudowanym (built environment interventions) wdrażanych w oddziałach ratunkowych w celu poprawy bezpieczeństwa, jakości opieki oraz doświadczeń pacjentów z problemami psychicznymi i behawioralnymi, a także personelu medycznego.
Autorzy przyjęli założenie, że odpowiednio zaprojektowane zmiany środowiska fizycznego mogą pozytywnie wpływać na funkcjonowanie oddziałów ratunkowych, ograniczać zagrożenia oraz poprawiać wyniki leczenia i organizację pracy. Analiza została osadzona w modelu SEIPS 3.0 (Systems Engineering Initiative for Patient Safety), zgodnie z którym środowisko fizyczne stanowi jeden z kluczowych elementów systemu pracy wpływającego na bezpieczeństwo pacjenta i efektywność procesów opieki.
Metody badawcze
Badanie miało charakter systematycznego przeglądu literatury zgodnego z wytycznymi PRISMA 2020 i zostało zarejestrowane w bazie PROSPERO. Autorzy przeszukali sześć baz danych: PubMed, CINAHL, Web of Science, Medline, PsycINFO oraz Engineering Village. Wyszukiwanie przeprowadzono w marcu 2023 roku.
Do analizy włączano wyłącznie: oryginalne artykuły naukowe, opublikowane w języku angielskim, dotyczące interwencji realizowanych w oddziałach ratunkowych, odnoszące się do opieki psychiatrycznej lub behawioralnej, zawierające element zmian środowiska fizycznego.
Proces selekcji obejmował wieloetapową ocenę tytułów, abstraktów oraz pełnych tekstów artykułów przez niezależnych recenzentów. Początkowo zidentyfikowano ponad 37 tysięcy rekordów, z których ostatecznie do analizy zakwalifikowano 19 badań.
Badania poddano ocenie jakości metodologicznej z wykorzystaniem: Levels of Evidence for Healthcare Design i Mixed Methods Appraisal Tool (MMAT).
Autorzy zastosowali również hybrydową analizę tematyczną łączącą podejście indukcyjne i dedukcyjne. Interwencje sklasyfikowano według skali oddziaływania:
- interwencje na poziomie całych oddziałów lub jednostek,
- interwencje na poziomie pomieszczeń,
- interwencje dotyczące pojedynczych elementów wyposażenia lub środowiska.
Rezultaty badań i ich interpretacja
Największą grupę stanowiły interwencje obejmujące całe jednostki organizacyjne, np. tworzenie wyspecjalizowanych oddziałów psychiatrycznych lub stref obserwacyjnych dla pacjentów w kryzysie psychicznym. W wielu badaniach wykazano, że takie rozwiązania prowadziły do: skrócenia czasu pobytu pacjentów w oddziale ratunkowym, zmniejszenia czasu oczekiwania na hospitalizację psychiatryczną, redukcji liczby przyjęć do szpitali psychiatrycznych, poprawy przepływu pacjentów, zmniejszenia liczby przypadków opuszczania oddziału bez konsultacji, ograniczenia stosowania przymusu bezpośredniego i interwencji bezpieczeństwa.
Autorzy wskazują jednak, że efekty nie były całkowicie jednoznaczne – część badań nie wykazała istotnych statystycznie zmian długości pobytu pacjentów lub liczby hospitalizacji. Wyniki sugerują więc, że skuteczność interwencji zależy od szerszego kontekstu organizacyjnego, w tym procedur, modelu pracy personelu i sposobu zarządzania pacjentami.
Interwencje dotyczące pojedynczych pomieszczeń obejmowały m.in.: tworzenie bezpiecznych pokoi obserwacyjnych, specjalnie projektowane łazienki ograniczające ryzyko samouszkodzeń, pokoje do oceny zachowań agresywnych.
Rozwiązania te poprawiały bezpieczeństwo zarówno pacjentów, jak i personelu, ograniczały liczbę incydentów samouszkodzeń oraz zwiększały poczucie kontroli nad sytuacjami kryzysowymi.
W przypadku interwencji na poziomie pojedynczych elementów środowiska analizowano m.in. zestawy sensoryczne dla dzieci z nadwrażliwością sensoryczną oraz rozwiązania poprawiające możliwość obserwacji pacjentów. Wyniki wskazywały na poprawę doświadczeń pacjentów i rodzin oraz ograniczenie poziomu stresu.
Autorzy interpretują uzyskane wyniki jako dowód, że środowisko fizyczne może pełnić istotną funkcję terapeutyczną i organizacyjną, szczególnie gdy zmiany architektoniczne są integrowane z szerszymi reformami organizacyjnymi i klinicznymi.
Wnioski
Autorzy dochodzą do wniosku, że interwencje dotyczące środowiska zbudowanego mogą skutecznie wspierać poprawę opieki psychiatrycznej i behawioralnej w oddziałach ratunkowych. Największe korzyści obserwowano w przypadku: wydzielonych jednostek psychiatrycznych, środowisk o ograniczonej stymulacji sensorycznej, rozwiązań zwiększających bezpieczeństwo, projektowania przestrzeni wspierających deeskalację zachowań agresywnych.
Badanie pokazuje, że nawet niewielkie zmiany środowiskowe mogą wpływać na poprawę bezpieczeństwa, komfortu i organizacji pracy. Autorzy podkreślają jednocześnie konieczność projektowania oddziałów ratunkowych w sposób bardziej terapeutyczny, dostosowany do potrzeb pacjentów w kryzysie psychicznym.
Ograniczenia zakresu badawczego
Autorzy wskazują kilka ograniczeń badania. Po pierwsze, analiza obejmowała wyłącznie publikacje anglojęzyczne oraz artykuły dostępne w pełnym tekście, co mogło ograniczyć reprezentatywność wyników. Po drugie, większość badań pochodziła z krajów anglojęzycznych i dotyczyła pojedynczych placówek miejskich, co utrudnia generalizację rezultatów na inne systemy ochrony zdrowia.
Dodatkowym ograniczeniem był fakt, że wiele interwencji obejmowało jednocześnie zmiany organizacyjne, szkoleniowe i proceduralne, przez co trudno było jednoznacznie wyodrębnić wpływ samego środowiska fizycznego. Autorzy zwracają również uwagę na niedostateczną liczbę badań dotyczących oddziałów pediatrycznych, placówek wiejskich oraz analiz uwzględniających bezpośrednie doświadczenia pacjentów i personelu.
Artykuł dostępny na stronie czasopisma Administration and Policy in Mental Health and Mental Health Services Research