Kontekst badania
Odpływy i syfony umywalek w szpitalach są uznawane za istotne rezerwuary bakterii Gram-ujemnych, w tym Pseudomonas aeruginosa. Drobnoustrój ten może tworzyć biofilm na wewnętrznych powierzchniach instalacji kanalizacyjnej, co utrudnia jego trwałe usunięcie. Z odpływu bakterie mogą przedostawać się na umywalkę i pobliskie powierzchnie wskutek rozprysku wody, a następnie pośrednio docierać do pacjentów. Ryzyko ma szczególne znaczenie na oddziałach intensywnej terapii, gdzie przebywają osoby ciężko chore i podatne na zakażenia.
Do ograniczania skażenia odpływów stosuje się między innymi podchloryn sodu, nadtlenek wodoru, kwas octowy, parę wodną, promieniowanie ultrafioletowe, systemy termiczne oraz wymianę syfonów. Rozwiązania te nie zawsze zapewniają trwały efekt, mogą wymagać częstego powtarzania i angażować personel, a także generować koszty oraz obciążenia środowiskowe. Autorzy zbadali więc alternatywne podejście wykorzystujące niepatogenne bakterie z rodzaju Bacillus, które miały konkurować z P. aeruginosa o przestrzeń i składniki odżywcze. Wcześniejsze badania wskazywały na możliwą przydatność takiej biokontroli podczas czyszczenia suchych powierzchni szpitalnych, jednak jej skuteczność w mokrym środowisku odpływów pozostawała nieznana.
Cele i hipotezy
Celem prospektywnego badania koncepcyjnego była ocena, czy preparat zawierający bakterie Bacillus może ograniczyć lub wyeliminować skażenie syfonów umywalek przez P. aeruginosa. Sprawdzano również, czy zastosowanie preparatu po wymianie syfonu jest skuteczniejsze niż sama wymiana albo użycie biopreparatu bez wcześniejszej ingerencji technicznej.
Metody badawcze
Badanie przeprowadzono od października 2025 do stycznia 2026 roku na 35-łóżkowym oddziale intensywnej terapii szpitala uniwersyteckiego w Lozannie. Spośród odpływów dostępnych do badania wybrano 20 syfonów typu S, w których potwierdzono obecność P. aeruginosa. Wyłączono odpływy skażone Enterobacterales wytwarzającymi karbapenemazy oraz umywalki z oddziału leczenia oparzeń, rutynowo dezynfekowane parą.
Syfony przydzielono w sposób nierandomizowany do trzech grup. W pierwszej wymieniono wyłącznie syfon, w drugiej wymieniono syfon i stosowano preparat oparty na Bacillus, natomiast w trzeciej zastosowano preparat bez wymiany syfonu. Produkt zawierał Bacillus pumilus, Bacillus subtilis i Bacillus velezensis. Do odpływu wprowadzano po 20 ml preparatu dwa razy w tygodniu. Po aplikacji umywalka pozostawała wyłączona z użytkowania przez dwie godziny. Początkowo po sześciu tygodniach planowano zmniejszyć częstotliwość do jednej aplikacji tygodniowo, lecz ze względu na utrzymujące się skażenie kontynuowano stosowanie preparatu dwa razy w tygodniu przez pełne 12 tygodni.
Próbki pobierano przed rozpoczęciem interwencji, a następnie co dwa tygodnie. Wymaz wykonywała ta sama osoba w ustalonym miejscu i według jednolitej procedury. Zastosowano jakościową metodę hodowlaną, która określała obecność lub brak P. aeruginosa, bez pomiaru liczby bakterii.
Rezultaty badań i ich interpretacja
We wszystkich trzech grupach P. aeruginosa pozostawała wykrywalna przez cały okres badania. Preparat zawierający Bacillus nie doprowadził do eliminacji skażenia ani po wcześniejszej wymianie syfonu, ani w istniejących syfonach. Sama wymiana również nie zapewniła trwałego usunięcia drobnoustroju. Wyniki przedstawione na rycinie 2 pokazują powtarzające się dodatnie posiewy w kolejnych punktach kontroli, niezależnie od rodzaju interwencji.
Autorzy wskazują kilka możliwych przyczyn braku skuteczności. Dawka 20 ml oraz aplikacja dwa razy w tygodniu mogły być niewystarczające do wytworzenia stabilnej populacji Bacillus. W badaniach suchych powierzchni preparaty tego rodzaju stosowano nawet dwa razy dziennie. Tak intensywny schemat w odpływach byłby jednak pracochłonny i kosztowny, a konieczność czasowego wyłączania umywalek dodatkowo utrudniałaby jego rutynowe wykorzystanie.
Drugim problemem mogła być ponowna kontaminacja syfonów z dalszych odcinków instalacji kanalizacyjnej. Biofilm zawierający P. aeruginosa może występować nie tylko w samym syfonie, lecz także w przewodach odpływowych. Lokalna wymiana elementu lub podanie preparatu nie obejmowały całego układu, dlatego bakterie mogły szybko powracać. Oznacza to, że interwencja ograniczona do przyboru sanitarnego i syfonu może być niewystarczająca, jeżeli rezerwuar obejmuje szerszą część instalacji.
Nie jest również pewne, czy szczepy Bacillus są zdolne do trwałego zasiedlenia mokrego środowiska odpływu i skutecznego konkurowania z dobrze rozwiniętym biofilmem P. aeruginosa. Autorzy dopuszczają, że biokontrola mogłaby działać inaczej jako środek zapobiegawczy w nowych, jeszcze nieskolonizowanych instalacjach, jednak badanie nie obejmowało takiego zastosowania.
Wnioski
W warunkach tego badania preparat oparty na bakteriach Bacillus, stosowany przez 12 tygodni, nie ograniczył wykrywalnego skażenia syfonów umywalek na oddziale intensywnej terapii przez P. aeruginosa. Brak efektu stwierdzono zarówno po wymianie syfonów, jak i bez niej. Wyniki podkreślają, że zwalczanie biofilmu w szpitalnej instalacji kanalizacyjnej wymaga uwzględnienia możliwości ponownej kontaminacji z przewodów odpływowych, a nie tylko działań prowadzonych w obrębie pojedynczego syfonu.
Ograniczenia zakresu badawczego
Badanie objęło jedynie 20 odpływów w jednym szpitalu, a przydział do grup nie był losowy. Zastosowana metoda wykrywała wyłącznie obecność lub brak P. aeruginosa, dlatego ewentualne zmniejszenie liczby bakterii bez ich pełnej eliminacji pozostałoby niezauważone. Nie monitorowano oddzielnie szczepów Bacillus, więc nie ustalono, czy rzeczywiście zasiedliły syfony. Ponadto zastosowane syfony nie miały zaworu odcinającego zalecanego przez producenta preparatu, choć po każdej aplikacji umywalki wyłączano z użytkowania na dwie godziny. Nie oceniano także innych bakterii Gram-ujemnych ani skuteczności profilaktycznej w nowych, nieskolonizowanych instalacjach.
Artykuł dostępny na stronie czasopisma Journal of Hospital Infection