Kontekst badania
Pałeczki jelitowe wytwarzające karbapenemazy (carbapenemase-producing Enterobacterales, CPE) stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia publicznego, co znajduje odzwierciedlenie w ich klasyfikacji przez Światową Organizację Zdrowia jako patogenów o krytycznym priorytecie. Zakażenia wywoływane przez CPE cechują się wysoką śmiertelnością, ograniczonymi możliwościami terapeutycznymi oraz znacznymi kosztami ekonomicznymi dla systemów ochrony zdrowia. Coraz więcej dowodów wskazuje, że systemy wodno-kanalizacyjne szpitali, w tym umywalki, odpływy, toalety i instalacje rurowe, pełnią rolę trwałych rezerwuarów CPE, sprzyjając ich przetrwaniu, namnażaniu oraz transmisji na pacjentów i personel. Kluczowym czynnikiem warunkującym tę trwałość jest zdolność bakterii do tworzenia biofilmów, które znacząco obniżają skuteczność standardowych procedur dezynfekcyjnych.
Cele i hipotezy
Celem artykułu było zebranie, uporządkowanie i krytyczna analiza dostępnych danych dotyczących strategii dezynfekcji stosowanych w celu kontroli CPE w systemach wodnych szpitali. Autorzy skoncentrowali się na ocenie skuteczności rozwiązań chemicznych, fizycznych i mechanicznych oraz podejść integracyjnych, uwzględniających zarówno dezynfekcję, jak i modyfikacje infrastrukturalne oraz procedury zapobiegania i kontroli zakażeń. Założeniem przeglądu było, że trwała eliminacja CPE z infrastruktury wodnej nie jest możliwa przy zastosowaniu pojedynczych interwencji i wymaga wielopoziomowego, interdyscyplinarnego podejścia.
Metody badawcze
Badanie przeprowadzono jako przegląd zakresowy zgodnie z wytycznymi PRISMA-ScR. Analizie poddano publikacje z lat 2014–2024 wyszukane w bazach MEDLINE, EMBASE, Cochrane CENTRAL oraz Web of Science. Spośród 1188 zidentyfikowanych rekordów do ostatecznej analizy włączono 22 badania spełniające kryteria włączenia. Dane zostały poddane analizie tematycznej i sklasyfikowane według rodzaju zastosowanej strategii dezynfekcyjnej oraz jej skuteczności w kontekście kontroli CPE w środowisku wodnym szpitali.
Wyniki badań i ich interpretacja
Analiza wykazała, że chemiczne środki dezynfekcyjne, takie jak podchloryn sodu i nadtlenek wodoru, mogą skutecznie obniżać obciążenie bakteryjne w krótkim okresie, jednak ich efektywność jest ograniczona w obecności biofilmów, a rekolonizacja instalacji następuje często w ciągu kilku dni lub tygodni. W przeciwieństwie do nich, kwas octowy wykazywał bardziej stabilne działanie przeciwbiofilmowe, szczególnie przy regularnym i długotrwałym stosowaniu, co czyni go atrakcyjną opcją w praktyce klinicznej.
Czwartorzędowe związki amoniowe, zwłaszcza glukoprotamina, okazały się skuteczne w wybranych przypadkach, jednak ich zastosowanie wymaga standaryzacji procedur i ścisłego nadzoru, aby uniknąć nieskuteczności lub potencjalnego rozwoju tolerancji na biocydy. Interwencje fizyczne i mechaniczne, takie jak czyszczenie parą, stosowanie osłon odpływów, modyfikacje konstrukcji umywalek oraz zmiany w układzie instalacji rurowych, przyczyniały się do ograniczenia rozprzestrzeniania bakterii, lecz rzadko prowadziły do trwałej eliminacji rezerwuarów.
Najwyższą skuteczność wykazywały strategie integracyjne, łączące dezynfekcję chemiczną, modyfikacje infrastrukturalne, szkolenia personelu, restrykcyjne zasady użytkowania umywalek oraz stały monitoring środowiskowy. Autorzy wskazują również na duży potencjał nowych technologii, takich jak światło UV, piany ukierunkowane na biofilm, enzymatyczne środki degradujące macierz biofilmu oraz rozwiązania projektowe minimalizujące aerozolizację drobnoustrojów.
Ograniczenia zakresu badawczego
W artykule podkreślono, że dostępne badania charakteryzują się znaczną heterogenicznością metodologiczną, co utrudnia bezpośrednie porównania skuteczności poszczególnych strategii. Brakuje również ujednoliconych wytycznych międzynarodowych dotyczących dezynfekcji systemów wodnych szpitali w kontekście CPE. Dodatkowym wyzwaniem jest ryzyko rozwoju tolerancji na biocydy przy ich długotrwałym i niekontrolowanym stosowaniu oraz wysokie koszty infrastrukturalne związane z najbardziej radykalnymi interwencjami, takimi jak całkowite usunięcie umywalek czy przebudowa instalacji.
Wnioski
- Systemy wodne szpitali stanowią istotne i trwałe rezerwuary CPE, a obecność biofilmów znacząco ogranicza skuteczność standardowych metod dezynfekcji.
- Pojedyncze interwencje dezynfekcyjne, zwłaszcza oparte wyłącznie na środkach chemicznych, są niewystarczające do długotrwałej kontroli CPE.
- Najbardziej obiecujące rezultaty przynoszą strategie integracyjne, łączące dezynfekcję chemiczną, rozwiązania fizyczne i mechaniczne oraz działania organizacyjne w ramach procedur zapobiegania i kontroli zakażeń.
- Skuteczna kontrola CPE wymaga uwzględnienia projektowania i eksploatacji infrastruktury wodnej, w tym ograniczenia niewłaściwego użytkowania umywalek i minimalizacji aerozolizacji.
- Konieczne są dalsze badania oraz aktualizacja międzynarodowych wytycznych, aby ujednolicić praktyki dezynfekcyjne i ograniczyć globalne zagrożenie związane z antybiotykoopornością.
Artykuł opublikowano w Journal of Hospital Infection