Kontekst badania
Usuwanie materiałów ortopedycznych to jedna z najczęstszych procedur wykonywanych przez chirurgów ortopedów dziecięcych. Mimo jej rutynowego charakteru, wpływ środowiskowy tej procedury – w szczególności ilość wytwarzanych odpadów – był dotąd niedostatecznie zbadany. W obliczu rosnących wymagań w zakresie zrównoważonej opieki zdrowotnej i dążenia do ograniczenia odpadów szpitalnych, autorzy podjęli próbę ilościowej i jakościowej oceny strumieni odpadów wytwarzanych w trakcie zabiegów usuwania materiałów ortopedycznych u pacjentów pediatrycznych.
Source: https://jacksonorthopaedicsurgery.com/, licencja CC
Cele i hipotezy
Celem badania było określenie ilości i rodzaju odpadów powstających podczas procedur usuwania materiałów ortopedycznych u dzieci, ze szczególnym uwzględnieniem:
- udziału nieużytych elementów zestawów chirurgicznych w ogólnej masie odpadów,
- obecności materiałów oznakowanych do recyklingu,
- identyfikacji różnic między poszczególnymi chirurgami oraz wskazania potencjalnych obszarów redukcji odpadów.
Założono, że znaczna część odpadów stanowi wynik nadmiernego przygotowania sali operacyjnej i nieużytych, jednorazowych materiałów.
Metody badawcze
Badanie przeprowadzono w szpitalu akademickim w Stanach Zjednoczonych, obejmując 10 kolejnych zabiegów usuwania materiałów ortopedycznych u dzieci (w wieku 4–17 lat) wykonanych między styczniem a majem 2025 roku. Po każdej operacji odpady zebrane w sali operacyjnej były segregowane, ważone i klasyfikowane według rodzaju materiału (np. plastik, papier, tekstylia, odpady mieszane). Oceniano również, czy dany materiał był użyty, nieużyty lub użyty, ale nie zabrudzony, oraz czy zawierał oznaczenie umożliwiające recykling. Analiza nie obejmowała odpadów z fazy przed- i pooperacyjnej ani usuniętych implantów.
Rezultaty badań i ich interpretacja
Ś W analizie 10 kolejnych zabiegów usunięcia materiałów ortopedycznych u dzieci (głównie śruby, płytki, druty Kirschnera) zaobserwowano, że przeciętnie podczas każdego zabiegu wytwarzano 6,8 kg odpadów (zakres od 5,3 do 8,8 kg). Różnice wynikały m.in. z liczby obecnych osób, rodzaju zestawu narzędzi, praktyk poszczególnych chirurgów oraz liczby użytych fartuchów i serwet.
Struktura odpadów (średnie wartości na przypadek)
- Serwety chirurgiczne: 1,24 kg
- Twarde plastiki: 1,14 kg
- Tekstylia i odpady mieszane (w tym rękawice): 2,24 kg
- Papier i opakowania papierowe: 0,43 kg
- Rękawice chirurgiczne: 0,27 kg
- Metal (jednorazowe narzędzia, klipsy, druty): 0,28 kg
W sumie aż 33% całkowitej masy stanowiły odpady pochodzące z materiałów jednorazowych – pomimo że w wielu przypadkach istniałaby możliwość użycia alternatyw wielorazowych (np. fartuchy, osłony Mayo, miski).
Odpady nieużywane
W każdym przypadku dokumentowano obecność materiałów, które zostały rozpakowane, ale nie były wykorzystane. Stanowiły one średnio 13% masy odpadów, z wahaniami od 9% do 22% między przypadkami. Przykłady najczęściej nieużywanych przedmiotów:
- dodatkowe ręczniki operacyjne,
- plastikowe miski i pojemniki,
- podwójne osłony Mayo,
- dublujące się zestawy narzędzi (np. refraktory).
Analiza wykazała, że w niektórych przypadkach zużywano aż 7 fartuchów chirurgicznych, mimo że zespół liczył tylko 4 osoby – co wskazuje na nadmiarowość i możliwe nieefektywności organizacyjne.
Potencjał recyklingu
Zaledwie 11% plastikowych komponentów (np. opakowania, elementy zestawów) było oznakowanych jako nadające się do recyklingu (oznaczenie numerowe 1–6). Większość plastiku była nieoznaczona, złożona z mieszanek trudnych do przetworzenia lub zabrudzona materiałem biologicznym, co uniemożliwiało ich ponowne przetwarzanie. Oznacza to, że znaczna część tworzyw sztucznych – mimo możliwości odzysku – trafiała do spalania lub na wysypisko jako odpady medyczne wysokiego ryzyka.
Zmienność między przypadkami i chirurgami
Liczba użytych fartuchów, rodzaj zestawu narzędzi czy sposób przygotowania sali operacyjnej różniły się w zależności od operatora i zespołu. Dla przykładu:
- w jednym przypadku zespół 3-osobowy zużył 5 fartuchów (1,5 kg tekstyliów),
- w innym – zespół 4-osobowy zużył 7 fartuchów i dwa zestawy refraktorów (2,2 kg tekstyliów i plastiku).
To potwierdza, że oprócz samej procedury, istotny wpływ na ilość wytwarzanych odpadów mają indywidualne nawyki zespołu oraz lokalne protokoły organizacyjne.
Ekstrapolacja danych sugeruje, że jeśli 100 amerykańskich szpitali wykonałoby rocznie po 303 zabiegi usuwania materiałów ortopedycznych (na podstawie danych historycznych), łączna masa odpadów mogłaby przekroczyć 206 000 kg. W skali globalnej (przy założeniu 2000 ośrodków wykonujących tę procedurę) ilość odpadów sięgałaby nawet 4 milionów kg rocznie.
Analiza praktyk indywidualnych wykazała znaczną zmienność: liczba używanych fartuchów operacyjnych wahała się od 3 do 7 na zabieg, a łączne masy odpadów różniły się o ponad 3 kg między przypadkami. Pokazuje to, że istnieją realne możliwości redukcji odpadów poprzez zmianę praktyk organizacyjnych, personalizację zestawów zabiegowych i standaryzację zużycia materiałów.
Wnioski
Zabiegi usuwania materiałów ortopedycznych u dzieci generują znaczne ilości odpadów stałych, przy czym istotna część tych odpadów nigdy nie jest używana. Wdrażanie strategii takich jak optymalizacja zestawów chirurgicznych, stosowanie materiałów wielorazowych, poprawa oznakowania do recyklingu i edukacja personelu może przyczynić się do redukcji wpływu środowiskowego bez kompromisu dla jakości opieki. Zważywszy na skalę wykonywania tych procedur, nawet drobne zmiany mogą przynieść znaczące korzyści środowiskowe i ekonomiczne.
Ograniczenia zakresu badawczego
Badanie miało charakter jednoośrodkowy i objęło jedynie 10 przypadków, co ogranicza możliwość uogólniania wyników. Dane o wykorzystaniu materiałów opierały się częściowo na obserwacji i dokumentacji fotograficznej, co niesie ryzyko błędu interpretacyjnego. Efekt obserwatora mógł wpłynąć na zachowania personelu podczas zbierania danych. Nie analizowano odpadów z fazy przedoperacyjnej ani emisji związanych z energią, wodą i transportem. Ponadto nie uwzględniono wpływu produkcji sprzętu chirurgicznego.
Artykuł opublikowano w Journal of the Pediatric Orthopaedic Society of North America