Kontekst badania
Oddziały intensywnej terapii należą do najbardziej wymagających środowisk szpitalnych pod względem bezpieczeństwa sanitarnego. Pacjenci są tam szczególnie podatni na zakażenia, a jednocześnie funkcjonuje rozbudowana infrastruktura wodno-kanalizacyjna: umywalki, odpływy, syfony i instalacje wewnętrzne. W praktyce klinicznej największą uwagę poświęca się bakteriom opornym na wiele antybiotyków, natomiast bakterie wrażliwe na leczenie są często traktowane jako problem drugorzędny. Autorzy badania zwracają uwagę, że takie podejście może prowadzić do pomijania istotnej roli środowiska technicznego szpitala jako potencjalnego źródła zakażeń.
Cele i hipotezy
Celem pracy było sprawdzenie, czy elementy infrastruktury sanitarnej oddziału intensywnej terapii – w szczególności umywalki do mycia rąk – mogły uczestniczyć w rozprzestrzenianiu bakterii Klebsiella pneumoniae, mimo że szczepy te nie wykazywały wielolekooporności. Autorzy postawili hipotezę, że nawet przy prawidłowo realizowanych procedurach higienicznych środowisko wodno-kanalizacyjne może stanowić trwały rezerwuar drobnoustrojów i pośrednie ogniwo transmisji zakażeń.
Metody badawcze
Badanie przeprowadzono na oddziale intensywnej terapii w dużym szpitalu klinicznym. Analizowano przypadki zakażeń u sześciu pacjentów hospitalizowanych roku 2021, u których bakterie wyizolowano z krwi lub dróg oddechowych po co najmniej dwóch dobach pobytu na oddziale. Równolegle pobierano próbki z odpływów umywalek zlokalizowanych w salach pacjentów, śluzach i pomieszczeniach przygotowawczych.
Kluczowym narzędziem badawczym było porównanie materiału genetycznego bakterii pochodzących od pacjentów i ze środowiska. Pozwoliło to ocenić, czy izolaty są do siebie na tyle podobne, że można mówić o wspólnym źródle lub bezpośrednim powiązaniu środowiskowo-klinicznym.
Rezultaty badań i ich interpretacja
Analiza wykazała wyraźne powiązania pomiędzy bakteriami izolowanymi od pacjentów a tymi obecnymi w odpływach umywalek. W kilku przypadkach bakterie z umywalek znajdujących się w tej samej sali co pacjent były niemal identyczne z tymi wywołującymi zakażenie. Oznacza to, że środowisko sanitarne mogło być albo bezpośrednim źródłem zakażenia, albo elementem podtrzymującym jego krążenie w oddziale.
Co istotne z punktu widzenia inżynierii sanitarnej, wykazano również obecność bardzo podobnych bakterii w odpływach umywalek zlokalizowanych w różnych częściach oddziału. Sugeruje to długotrwałe zasiedlenie instalacji wodno-kanalizacyjnej oraz możliwość rozprzestrzeniania się bakterii w obrębie systemu odpływowego, niezależnie od pojedynczego pomieszczenia.
Szczególną uwagę zwraca fakt, że badane bakterie były w większości wrażliwe na stosowane antybiotyki. Mimo to powodowały ciężkie zakażenia, a w kilku przypadkach przyczyniły się do zgonu pacjentów. Po wprowadzeniu intensywniejszego czyszczenia i dezynfekcji umywalek oraz instalacji odpływowych, a także po przeszkoleniu personelu, nie stwierdzono kolejnych zakażeń u pacjentów. Jednocześnie bakterie nadal okresowo wykrywano w odpływach, co wskazuje na dużą trwałość ich obecności w infrastrukturze sanitarnej.
Wnioski
Badanie jednoznacznie pokazuje, że instalacje sanitarne na oddziałach intensywnej terapii mogą odgrywać istotną rolę w rozprzestrzenianiu zakażeń, nawet gdy nie są one związane z bakteriami wielolekoopornymi. Z punktu widzenia inżynierów sanitarnych wyniki te podkreślają znaczenie projektowania, eksploatacji i utrzymania systemów wodno-kanalizacyjnych w obiektach ochrony zdrowia jako elementu bezpieczeństwa pacjentów, a nie wyłącznie infrastruktury pomocniczej.
Ograniczenia zakresu badawczego
Autorzy podkreślają, że badanie dotyczyło jednego oddziału i skupiało się wyłącznie na umywalkach, pomijając inne elementy instalacji wodnej i kanalizacyjnej. Nie badano również stanu instalacji przed przyjęciem pacjentów, co nie pozwala jednoznacznie określić kierunku przenoszenia bakterii. Mimo tych ograniczeń wyniki dostarczają cennych argumentów za szerszym uwzględnianiem aspektów inżynierskich w analizie zakażeń szpitalnych.
Artykuł opublikowano w Infection Prevention in Practice