Kontekst badania
Artykuł porusza problem istotny zarówno z punktu widzenia kontroli zakażeń, jak i projektowania oraz eksploatacji instalacji sanitarnych w budynkach ochrony zdrowia. Autorzy przeanalizowali wieloletnie szerzenie się pałeczek Enterobacterales wytwarzających karbapenemazę NDM-1, odpowiadającą za wysoką oporność na antybiotyki. Szczególną uwagę poświęcono roli odpływów umywalek i pryszniców jako potencjalnych rezerwuarów środowiskowych umożliwiających utrzymywanie się bakterii pomimo stosowania standardowych procedur higienicznych. Wyniki mają znaczenie dla projektowania infrastruktury sanitarnej oraz planowania działań ograniczających ryzyko transmisji drobnoustrojów w szpitalach.
Cele i hipotezy
Celem badania było ustalenie, czy wykrywane przypadki Enterobacterales wytwarzających NDM w dwóch francuskich szpitalach wynikały z wielokrotnych niezależnych introdukcji bakterii, czy z długotrwałego utrzymywania się określonych klonów. Oceniono również, czy odpływy instalacji kanalizacyjnej mogą stanowić trwałe rezerwuary środowiskowe oraz czy wdrażane działania techniczne i dezynfekcyjne są skuteczne w przerwaniu transmisji.
Metody badawcze
Badanie prowadzono w latach 2020–2024 w szpitalu uniwersyteckim w Rennes oraz szpitalu regionalnym w Saint-Malo. Analizowano izolaty pochodzące od pacjentów skolonizowanych lub zakażonych oraz próbki środowiskowe pobierane z odpływów umywalek i pryszniców. Do określenia pokrewieństwa szczepów wykorzystano sekwencjonowanie całogenomowe, a część izolatów środowiskowych porównano również metodą spektroskopii w podczerwieni FTIR. Równolegle wdrażano działania obejmujące wymianę odpływów, codzienną dezynfekcję roztworem podchlorynu, dezynfekcję parową oraz rozwiązania ograniczające rozprysk w strefie umywalek.
Rezultaty badań i ich interpretacja
W ciągu pięciu lat zidentyfikowano 51 pacjentów skolonizowanych lub zakażonych Enterobacterales wytwarzającymi NDM. Dominującym ogniskiem epidemicznym był klon Enterobacter xiangfangensis ST111, odpowiedzialny za 34 przypadki i utrzymujący się przez cztery lata w obu szpitalach. Drugie, mniejsze ognisko dotyczyło Citrobacter portucalensis ST408 i obejmowało siedem przypadków.
Analiza genomowa wykazała, że transmisja miała przede wszystkim charakter klonalny, co wskazuje na długotrwałe utrzymywanie się tych samych szczepów w środowisku szpitalnym, a nie jedynie na przekazywanie genów oporności pomiędzy różnymi bakteriami. Wszystkie izolaty charakteryzowały się wysoką opornością na antybiotyki, a skuteczne pozostawały jedynie nieliczne opcje terapeutyczne.
Spośród 291 próbek środowiskowych 26 było dodatnich, przy czym około połowa pochodziła z odpływów prysznicowych, zwłaszcza wspólnych. Wielokrotne wykrywanie tego samego klonu w odpływach umywalek i pryszniców wskazuje na możliwość długotrwałego zasiedlenia elementów instalacji kanalizacyjnej. Choć autorzy nie wykazali bezpośredniej transmisji z konkretnego odpływu do konkretnego pacjenta, zgromadzone dane silnie wspierają hipotezę, że odpływy mogły podtrzymywać ognisko epidemiczne.
Skuteczność działań naprawczych zależała od możliwości technicznych obiektu. W Saint-Malo wymiana odpływów, systematyczna dezynfekcja i ograniczenie rozprysku znacząco zmniejszyły liczbę dodatnich wyników środowiskowych. W Rennes działania okazały się mniej efektywne ze względu na konstrukcję wspólnych odpływów prysznicowych, których nie można było łatwo wymienić ani skutecznie dezynfekować. Ustąpienie transmisji zaobserwowano dopiero po przeniesieniu oddziału do nowego budynku.
Wnioski
Badanie pokazuje, że elementy instalacji kanalizacyjnej mogą stanowić długotrwałe rezerwuary wieloopornych bakterii i utrzymywać ogniska epidemiczne mimo stosowania standardowych procedur kontroli zakażeń. Szczególną uwagę należy zwracać na odpływy prysznicowe, zwłaszcza użytkowane wspólnie przez wielu pacjentów. Skuteczna kontrola zakażeń wymaga jednoczesnego prowadzenia nadzoru mikrobiologicznego, analiz genomowych oraz odpowiednich działań dotyczących projektowania, modernizacji i utrzymania infrastruktury sanitarnej.
Ograniczenia zakresu badawczego
Autorzy zwracają uwagę na różnice organizacyjne pomiędzy badanymi szpitalami oraz na fakt, że nie wszystkie izolaty środowiskowe poddano sekwencjonowaniu całogenomowemu. Badania środowiskowe zakończono w 2024 r., dlatego nie oceniono długoterminowej trwałości efektów zastosowanych działań. Zebrane dane silnie wskazują na rolę odpływów jako rezerwuarów środowiskowych, jednak nie pozwalają jednoznacznie udowodnić bezpośredniej transmisji z konkretnego odpływu do konkretnego pacjenta.
Artykuł dostępny na stronie czasopisma Antimicrobial Resistance and Infection Control