Kontekst badania
W nowoczesnych obiektach ochrony zdrowia instalacje wodno-kanalizacyjne są coraz częściej analizowane jako potencjalne źródło rozprzestrzeniania się bakterii w środowisku szpitalnym. Szczególne znaczenie ma to na oddziałach hematologicznych i onkologicznych, gdzie przebywają pacjenci o znacznie obniżonej odporności. W takich warunkach nawet niewielkie skażenie środowiska może prowadzić do ciężkich zakażeń.
W ostatnich latach coraz więcej badań wskazuje, że umywalki, syfony oraz przewody odpływowe mogą stanowić trwały rezerwuar mikroorganizmów. Problem wynika głównie z tworzenia się biofilmu na wewnętrznych powierzchniach instalacji odpływowej. Biofilm utrudnia skuteczne czyszczenie i dezynfekcję, a bakterie mogą być rozprzestrzeniane poprzez kontakt pośredni, aerozole lub rozbryzgi powstające podczas korzystania z baterii umywalkowych i odpływów.
Badanie przeprowadzono po wcześniejszych ogniskach zakażeń na oddziale hematologiczno-onkologicznym szpitala Maastricht University Medical Center+, gdzie wykazano obecność tych samych szczepów bakterii zarówno u pacjentów, jak i w elementach instalacji odpływowej.
Cele i hipotezy
Celem pracy była ocena skuteczności zastosowania samodezynfekujących syfonów wykorzystujących promieniowanie ultrafioletowe typu C w ograniczaniu skażenia mikrobiologicznego instalacji odpływowej umywalek. Autorzy chcieli sprawdzić, czy zastosowanie takiego rozwiązania pozwoli zmniejszyć liczbę bakterii w zalegającej wodzie w syfonach, ograniczyć obecność bakterii w przewodach odpływowych oraz zmniejszyć ryzyko przenoszenia drobnoustrojów na pacjentów.
Założono, że regularna automatyczna dezynfekcja promieniowaniem UV-C będzie skuteczniejsza niż standardowe rozwiązania eksploatacyjne, takie jak sama wymiana syfonów na nowe.
Metody badawcze
Badanie miało charakter prospektywnego eksperymentu prowadzonego przez 31 tygodni na oddziale hematologiczno-onkologicznym. Obserwacją objęto 42 umywalki znajdujące się w salach pacjentów oraz w pomieszczeniach pomocniczych.
Pomieszczenia podzielono na trzy grupy. W pierwszej zastosowano syfony wyposażone w układ dezynfekcji UV-C. W drugiej zamontowano nowe standardowe syfony, natomiast w trzeciej pozostawiono dotychczasową instalację bez zmian.
System UV-C działał automatycznie. Źródło promieniowania umieszczone było wewnątrz syfonu i emitowało promieniowanie o długości fali 254 nanometrów. Układ uruchamiał się cyklicznie co trzy godziny oraz dodatkowo po wykryciu przepływu wody przez syfon.
W trakcie badań regularnie pobierano próbki wody zalegającej w syfonach oraz próbki z przewodów odpływowych. Analizowano również wyniki badań mikrobiologicznych pacjentów przebywających w badanych salach.
Dodatkowo autorzy oceniali wpływ warunków eksploatacyjnych, takich jak rodzaj pomieszczenia, liczba pacjentów oraz odkładanie się osadów wapiennych w instalacji.
Rezultaty badań i ich interpretacja
Badanie wykazało wyraźne zmniejszenie liczby bakterii w wodzie zalegającej w syfonach wyposażonych w układ UV-C. Efekt był istotnie większy niż w przypadku samej wymiany syfonów na nowe elementy standardowe.
Jednocześnie zaobserwowano, że również montaż nowych standardowych syfonów prowadził do częściowej poprawy jakości mikrobiologicznej. Sugeruje to, że stopień zużycia elementów instalacji odpływowej oraz nagromadzenie biofilmu mają istotny wpływ na poziom skażenia.
Nie wykazano natomiast jednoznacznego wpływu zastosowania promieniowania UV-C na ograniczenie obecności bakterii w dalszych częściach instalacji odpływowej ani na zmniejszenie liczby przypadków kolonizacji pacjentów.
W trakcie eksploatacji ujawniono również problemy techniczne związane z odkładaniem się kamienia wapiennego. Osady powodowały zakłócenia pracy czujników przepływu sterujących dezynfekcją UV-C. Konieczne było okresowe czyszczenie instalacji oraz stosowanie roztworu kwasu cytrynowego w celu usuwania osadów.
Autorzy zwracają uwagę, że wyniki potwierdzają znaczenie właściwej eksploatacji instalacji sanitarnych w obiektach ochrony zdrowia. Samo ograniczenie skażenia w syfonie nie musi być wystarczające, jeśli biofilm rozwija się również w dalszych odcinkach przewodów odpływowych.
Wnioski
Autorzy stwierdzili, że zastosowanie samodezynfekujących syfonów wykorzystujących promieniowanie UV-C skutecznie ogranicza liczbę bakterii w wodzie zalegającej w syfonach umywalek. Technologia ta może stanowić interesujące rozwiązanie wspomagające bezpieczeństwo sanitarne w obiektach ochrony zdrowia, szczególnie na oddziałach wysokiego ryzyka.
Jednocześnie badanie pokazało, że problem skażenia instalacji odpływowych jest bardziej złożony i obejmuje cały układ kanalizacyjny, a nie jedynie sam syfon. Autorzy podkreślają, że skuteczna kontrola mikroorganizmów może wymagać kompleksowego podejścia obejmującego projektowanie instalacji, regularną konserwację, ograniczanie tworzenia biofilmu oraz odpowiednie procedury eksploatacyjne.
W pracy wskazano również, że okresowa wymiana standardowych syfonów może być prostszym i tańszym rozwiązaniem przynoszącym częściową poprawę jakości mikrobiologicznej instalacji.
Ograniczenia zakresu badawczego
Autorzy zwracają uwagę na kilka ograniczeń badania. Pobieranie próbek z instalacji odpływowej było trudne technicznie i mogło prowadzić do częściowego zanieczyszczenia próbek podczas kontaktu z powierzchniami odpływu. Ponadto badanie obejmowało stosunkowo krótki okres obserwacji oraz ograniczoną liczbę przypadków zakażeń pacjentów.
Istotnym problemem okazały się również osady wapienne wpływające na pracę urządzeń UV-C. Pokazuje to, że skuteczność takich systemów zależy nie tylko od samej technologii dezynfekcji, ale także od jakości wody oraz właściwego utrzymania instalacji.
Autorzy podkreślają potrzebę dalszych badań dotyczących wpływu rozwiązań UV-C na całe systemy kanalizacyjne w budynkach ochrony zdrowia oraz ich rzeczywistego wpływu na ograniczanie zakażeń szpitalnych.
Artykuł dostępny na stronie czasopisma Journal of Hospital Infectio